Өнөөдөр: 5 сарын 28.     00:01:06
  Улаанбаатар   16ºC

Сонгууль хойшлуулах нь хэнд ашигтай вэ?

УИХ-ын ээлжит сонгууль ирэх зургадугаар сарын 24-нд болох товтой. Харин цар тахалын нөхцөл байдлаас шалтгаалж анх удаа УИХ-ын ээлжит сонгуулийн товыг хойшлуулж мэднэ. Гэхдээ коронавирусийн халдварын тохиолдол манай улсад бүртгэгдсэн ч зөөвөрлөгдөн орж ирснийг нь дотооддоо тархаахгүй бүрэн хянаж байгаа учраас сонгууль хойшлуулах Ерөнхийлөгч Х.Баттулгын уриалга тэгсгээд намжив. Ерөнхийлөгч Х.Баттулга өнгөрсөн гуравдугаар сарын 25-нд ард түмэндээ хандан уриалга гаргасны дараа УИХ-ын хаврын чуулганы нээлтэд оролцож, гаргасан уриалгаа тайлбарлан үг хэлсэн. Тэрээр “УИХ-ын сонгуулийг ард нийтийнхээ эрүүл мэндээс дээгүүрт тавьж чухалчлан үзэх нь үндэсний эрх ашгаас урвасан хэрэг. УИХ-ын сонгуулийг хойшлуулахаас өөр арга зам алга” гэж байв. Улмаар Ерөнхийлөгчийн институцээс коронавирусийн халдварын эрсдэл ихтэй үед санал өгөх эсэхээр ч санал асуулга явуулаад эхэлсэн. Үүнээс гадна өнгөрсөн долоо хоногт Сонгуулийн ерөнхий хорооны гишүүдтэй уулзаж, тодорхой үүрэг даалгавар өгсөн юм. Тодруулбал, халдварын эрсдэл ихтэй энэ цаг үед сонгуулийг хэрхэн зохион байгуулах, санал авах байрны тоог нэмэх боломж, сонгуулийн зардал нэмэгдэх магадлал байгаа эсэх зэргийг судлан, Засгийн газар, УОК-т саналаа хүргүүлж, тулгамдсан асуудлаа шийдвэрлэхийг үүрэг болгосон байна. Мөн нам, эвслээс эсхүл бие даан нэр дэвшигч олон нийтийг цуглуулахгүйгээр сурталчилгаагаа хэрхэн явуулах талаар УОК-оос санал авах, болзошгүй ажлын төлөвлөгөө буюу онц байдлын үед хэрхэн ажиллах талаарх төлөвлөгөө боловсруулж, батлахыг үүрэг болгов. Ерөнхийдөө сонгууль хойшлуулах асуудлаар Ерөнхийлөгч энэ мэт идэвх санаачилгатай ажиллаж байгаа.

Харин Ерөнхийлөгчийн санаа нь онц байдал зарлаж, сонгуулийг хойшлуулан төрийн эрх мэдлийг өөртөө төвлөрүүлэх гэж байна гэсэн хардлага бий. Тэгвэл  энэ нь ташаа ойлголт бөгөөд сонгуулийг хойшлуулсан ч Ерөнхийлөгчийн гарт төрийн эрх мэдэл төвлөрөхгүй. Тодруулбал, Үндсэн хуулийн 22.1 дэх заалтад “Улсын нийт нутаг дэвсгэр буюу зарим хэсгийг нь хамарсан гэнэтийн аюул тохиолдсон, дайны ба нийтийн эмх замбараагүй байдал үүссэн зэрэг онцгой нөхцөлийн улмаас ээлжит сонгууль явуулах боломжгүй бол мөнхүү нөхцөл арилж, шинэ сонгогдсон гишүүдээ тангараг өргөтөл УИХ бүрэн эрхээ хэрэгжүүлнэ” гэжээ. Мөн УИХ-ын гишүүн ч дараагийн гишүүдийг тангараг өргөтөл бүрэн эрхээ хэрэгжүүлэх хуулийн зохицуулалт бий.

Харин эрх баригч МАН-ын хувьд сонгуулийн товыг хойшлуулахгүй гэдэгт санал нэгдээд байгаа. Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүх Ерөнхийлөгчийн уриалгыг хүндэтгэж байгаа ч одоогоор онц байдал зарлах хэмжээний аюул нүүрлээгүйг тодотгосон юм. Учир нь, сонгуулийг хойшлуулахын тулд онц байдал зарлах ёстой. УИХ-ын сонгуулийн тухай хуульд Үндсэн хуульд заасан онцгой нөхцөл бий болсны улмаас ээлжит сонгууль явуулах боломжгүй болсон бол УИХ ээлжит сонгуулийг хойшлуулж болно гэдгийг хуульчилсан. Мөн онц байдал арилсны дараа 60 хоногийн дотор сонгуулийн товыг УИХ тогтоох эрхтэй. Тэгвэл онц байдлыг Үндсэн хуулийн 25 дугаар зүйлийн 2, 3-т ингэж тодорхойлжээ.

2. Дараах онцгой нөхцөл бий болсон үед үр дагаврыг нь арилгах, хүн ам, нийгмийн амьдралыг хэвийн болгохын тулд онц байдал зарлаж болно:

1/ улсын нийт нутаг дэвсгэрт буюу зарим хэсэгт нь оршин суугаа хүн амын амь нас, эрүүл мэнд, аж амьдрал, нийтийн аюулгүй байдалд шууд аюул учруулсан буюу учруулахуйц байгалийн гамшиг, гэнэтийн бусад аюул тохиолдсон;

2/ Үндсэн хуулийн дэг журам, нийгмийн хууль ёсны тогтолцоо оршин тогтноход заналхийлсэн аливаа байгууллага, бүлэг хүний зохион байгуулалт бүхий хүч хэрэглэсэн хууль бус үйл ажиллагааны улмаас үүссэн нийтийн эмх замбараагүй байдлыг төрийн байгууллага эрх хэмжээнийхээ дотор ердийн арга хэрэгслээр тохинуулах боломжгүй болсон.

3. Улсын нийт нутаг дэвсгэрт буюу зарим хэсэгт нь нийтийн эмх замбараагүй байдал үүсч, зэвсэгт мөргөлдөөнд хүрсэн, тийм мөргөлдөөн гарах бодит аюул бий болсон, бусад улсаас цэргийн хүчээр түрэмгийлэн халдсан, эсхүл тийнхүү халдах нь бодитой болсон үед дайны байдал зарлаж болно.

Харин онц байдал зарласан үед ҮАБЗ-өөс Засгийн газарт үүрэг, УИХ-д санал оруулах бүрэн эрх үүснэ. Ингэснээр ҮАБЗ-ийн тэргүүн Ерөнхийлөгчид илүү их эрх мэдэл очно гэж үзэж байгаа. Гэхдээ ҮАБЗ-д Ерөнхий сайд, УИХ-ын дарга ч ажилладаг учраас нэг хүнд давуу боломж олгохгүй нь мэдээж. Сонгуулийг хойшлуулах нь дан ганц Ерөнхийлөгч бус эрх баригчдын хүчтэй өрсөлдөгч АН, бусад улс төрийн хүчинд ашигтай. Тиймээс эрх баригчид сонгуулийг хойшлуулахгүй байхаар санал нэгдээд байгаа юм.

Дэлхий нийтийг цочроож буй цар тахлаас урьдчилан сэргийлэх шуурхай арга хэмжээ авсан, ард иргэд, аж ахуйн нэгжүүдийг эрсдэлээс хамгаалж, эдийн засгийн тодорхой хэмжээнүүдийг авч байгаагаараа МАН нэр хүндтэй болж байгаа нь үнэн. Ийм үед ээлжит сонгуулиа явуулбал, тэд ялалт байгуулах өндөр магадлалтай. Тиймээс л МАН сонгуулийн товыг хойшлуулахгүй гэж зүтгэж буй. Нөгөө талаар хэрвээ сонгуулийг хойшлуулбал намуудын эрх ашиг гэхээс илүүтэй улсад ч илүү хохиролтой байж мэднэ.

Харин цар тахалын үед оновчгүй улс төр хийж өөрсдөө асуудалд ороод буй АН-д сонгуулийн хугацааг хойшлуулах нь хамгийн ашигтай. Зөвхөн АН гэлтгүй бусад улс төрийн хүчнүүд ч иргэдэд эрх баригчдын өнгөрсөн балгуудыг сануулж, өөрсдийн нөөц боломжийг сурталчлах хугацааг хайж байгаа нь мэдээж.

Гэхдээ энэ бол CoVid19 халдварын нөхцөл байдал хүндрээгүй үеийн зураглал. Харин цаашид нөхцөл байдал хүндэрвэл онц байдал зарлаж, сонгуулийг хойшлуулах нь цаг хугацааны асуудал юм.


Сэтгэгдэл бичих

Шинэ мэдээ

© 2016-2020 он. social.mn

Холбоо барих

Утасны дугаар: 80004402