Өнөөдөр: 5 сарын 28.     01:19:28
  Улаанбаатар   16ºC

​П.Цэвээн: Г.Загдаа гэж хүн эрүүл саруул ээж, аавд нь хүүхдийг өгөхгүй гэдэг нь өөрөө хууль зөрчиж буй үйлдэл

Монгол улсын Ерөнхий сайдын удирддаг Хүүхдийн төлөө үндэсний зөвлөлийн гишүүн, “Хүүхэд хамгааллын үндэсний сүлжээ”ТББ-ын зохицуулагч, хүүхдийн төлөө байгууллагад 40 гаруй жил ажиллаж буй П.Цэвээнтэй хүүхэд хамгааллын сэвдээр  ярилцлаа.

-Саяхан нэгэн эмэгтэй хүүхэдтэйгээ уулзаж чадахгүй байна гэж мэдэгдэж байсан. Хүүхдийг ямар нөхцөлд эцэг, эх, асран хамгаалагчаас нь салгадаг юм бэ?

-Хүүхдийг хэн дуртай нь эцэг эхээс салгана гэж байхгүй. Би өгөхгүй, эх нь ийм шүү дээ гээд шийдчих юм биш. Нөхцөл байдлын үнэлгээ гэж зүйлийг хийдэг. Энэ бол хүүхэд хамгааллын үйлчилгээний гол зүйл. Энэ үнэлгээ хүүхэд ямар эрсдэлд байгаа вэ гэдгийг тодорхойлно. Эрсдэл өндөр тохиолдолд хүүхдийг гэр бүлээс нь тусгаарлана. Гэхдээ эцэг, эхээс нь заавал зөвшөөрөл авна. Онцгой тохиолдолд зөвшөөрөл авахгүйгээр тусгаарлана. Энэ хуульчлагдчихсан шүү дээ. Хүүхдийн асуудалд яасан ч хамаагүй хандаж болохгүй. Хүүхдийн ямар ч асуудалд цэвэр мэргэжлийн үйл ажиллагаа явах ёстой. Нөхцөл байдлын үнэлгээг харгалзан хүүхдийг түр болон бүр байдлаар тусгаарлана. Тэгээд зөвшөөрөл авч, магадлан итгэмжлэгдсэн асрамж, халамжийн төвд тусгаарладаг. Энэ газрууд хүүхдийг 24 цагаар асран халамжлах эрхтэй. Шийдвэр гарсан тохилдолд авна. Гэхдээ хүнийг насаар нь асрамж, халамжийн төв байлгана гэдэг асуудал хэзээ ч байхгүй. Хуулинд хүүхдийг гэр бүл төвтэй байна гэж заасан.

-Энэ мэдээ нийгмийг хоёр хуваах шиг болсон л доо. Нэг талаас хүүхдийн эрх зөрчигдөж байна, буруу гэх. Нөгөө талаас үр хүүхдээ өсгөж чадахгүй эх хүн байхад Г.Загдаа гэж хүн хоол ундтай, орох оронтой байлгаж байна гэх. Та хүүхдийн байгууллагад олон жил ажилласан хүний хувьд энэ дээр ямар байр суурьтай байна?

-Иргэн Г.Загдаа гэдэг хүн тэр хүүхдүүдийг яаж авсан бэ гэдгийг мэдэхгүй учраас хамаагүй ярихад түвэгтэй. Г.Загдаа хүүхдүүдийг авч болно. Хамгийн гол нь авахдаа тэр хүн хүүхдэд үйлчилгээ үзүүлэх зөвшөөрөл авсан уу гэдэгт асуудал байгаа юм. “Зөв амьдрах ухаан” ТББ хүүхдэд асран халамжлах үйлчилгээ үзүүлэх зөвшөөрөлгүй байгууллага. Зөвшөөрөл өгөөгүй учраас төр нь хүүхдүүдийг авах гээд очиж байна. Тэр Д.Халиун гээд эмэгтэй өөрөө хүүхдээ авах хүсэлтэй байна шүү дээ. Хүүхдийг эцэг, эх, асран хамгаалагчид нь өгөхгүй байх хэдхэн шалтгаан бий. Хүүхдийг асран хамгаалах чадваргүй хүнд хүүхдийг өгдөггүй. Тэр дээр бас тус аймаг, дүүргийн Засаг даргын шийдвэр гарсан байх ёстой. Энэ хүн хүүхэд асран хамгаалах чадваргүй шүү гэсэн шийдвэр. Тэр эмэгтэйд хүүхдийг нь өгөхгүй байх ямар нэгэн шалтгааныг би олж харахгүй байна. Тэжээн тэтгэх чадваргүй, орон гэргүй, архины хамааралтай, байлаа гэхэд төр тусгаарлаад буцаан эцэг эхэд нь өгдөг. Гэтэл тэр эхэд энэ хүүхдийг өгөхгүй, уулзуулахгүй гэдэг асуудал ярьж байгаа бол Г.Загдаа гэж хүн хүүхдийн эрхийг бүрэн зөрчиж буй үйлдэл. “Зөв амьдрах ухаан” ТББ-д байгаа архичин, гэр оронгүй хүмүүстэй хамт хүүхдүүд байж болохгүй. Энэ өөрөө эрсдэлийг үүсгэж байна.

Хэвлэл мэдээллийнхэн аливаа асуудлыг шийдэж чадахгүй байж тэр хүчиндүүлсэн, хүүхдээ алдсан, энэ хүүхэд хүчиндүүлээд хүүхэд олоод төрчихсөн байна энэ хүүхдэд памперс хэрэгтэй байна гээд ёс зүйгүй юмыг дэвэргэдэг. Хүүхдийн ямар ч асуудлыг дугаарлаж болохгүй байтал дандаа бага насны хүүхдээр шоу хийдэг. Тэр хүүхэд чинь ирээдүйд амьдарна. Сошиалаар өөрийгөө хараад танина. Айлын эхнэр, нөхөр болно. Насан туршид нь тэр хүүхдийг дагана шүү дээ. Манай хэвлэл мэдээллийнхэн хүүхдийн асуудлаар шоу хийхээ болих хэрэгтэй. Энэ шоу хийх юмыг мэдээлж байдаг төр, төрийн бус байгууллагуудыг цагдаагийн байгууллагаас анхаарах ёстой.

-Бас нөгөө талаар хүүхдийн нүүр царай ашиглаж, мөнгө гуйдаг хүмүүс байдаг шүү дээ?

-Би 43 жил энэ салбарт ажиллаж байна. 1990-ээд оны үед 4000 хүүхэд гудамжинд байсан. Тэд бөөстөж, хуурстаж байсан. Тэр үед би энэ хүүхдүүд ийм байна гэж зурагтаар ярьж, мөнгө гуйж яваагүй. Иргэний байгууллагад мөнгө байгаагүй. Ганцхан миний эзэмшсэн  мэргэжил, тэр үеийн хүмүүсийн сэтгэл л байсан юм. Нийт нь нэгийн төлөө, нэг нь нийтийн төлөө гэдэг социализмын сэтгэхгүй биднээс салаагүй байж. Тиймээс л бид зүтгэж байсан. Хүнээс мөнгө гуйна гэдэг хүүхдийг ашиглаж байна гэсэн үг. Би одоо ч гудамжны хүүхдүүдтэй ажилладаг. Ямар хэцүү байдаг гэж санана. Одоо гудамжны хүүхэд байхгүй гэж бодож байгаа байх. Надад гудамжинд амьдардаг 50 хүүхдийн жагсаалт байна. Өмссөн гутал, хувцасгүй хүүхэд ороод л ирдэг. Би гуймаар байдаг. Гэхдээ тэр хүүхдийн нүүр царайг ашиглаж юм гуйгаад яах юм бэ. Тэр хүүхдийн нүүр царайг ашиглана аа гэдэг ашиг сонирхлын хонжоотой. Тэрний оронд би өөрийнхөө үр хүүхдийнхээ хувцаснаас хувцаслаад гаргавал энэ миний сэтгэл. Гэхдээ би алийн болгон ингэж явах вэ гэж бодсон. Тиймээс төртэй хамт энэ асуудлыг шийдэх нь чухал. Тиймээс би төрд шаардлагаа тавьдаг, төртэй хамтарч ажилладаг.

-Тухайн гэр бүлд хүүхдийн ч бай, гэр бүлийн ч бай хүчирхийлэл гарлаа. Тэгээд хүчирхийлэл үйлдсэн гэр бүлийн гишүүнийг гэмт этгээд хэмээн үзлээ гэж бодъё. Түүний дараах гэр бүлийн харилцаа ямар байдаг бол?

-Эхлээд хүчирхийлэлд өртсөн хүүхдүүдэд нөхцөл байдлын үнэлгээг хийгээд хүүхдийг түр хамгаалах байруудад авчирна, тусгаарлана. Энэ хүүхдийг хэдий хугацаанд байх нь хамаагүй сэтгэл санааны хямрал, байгаа байдал, суурь өвчин зовлон бүгдийг нь илааршуулна. Зэрэгцээд гэр бүлийнхэнтэй нь ажиллана. Тэгээд үнэхээр эцэг, эх нь ухамсарлаад гэр бүлийн орчин аюулгүй болжээ гэсний дараа хүүхдийг эргэн нэгтгэнэ. Заавал эргэн нэгтгэнэ. Хэрвээ ээж аав нь ухамсарлахгүй бол хуульд эцэг, эх байх эрхийг нь хасдаг. Тэгээд хүүхдийг асрамж, халамжийн төвд шилжүүлнэ.

Монголчууд бид эртнээс л хүүхэд гэртээ жаргалтай байдаг шүү гэдгийг ярьж ирсэн. Жишээ нь, сэгсгэр ч гэсэн ээж минь, сиймхий ч гэсэн гэр минь гэдэг. Нээрээ л бид нар чинь сиймхий ч гэсэн гэртээ дураараа, жаргалтай байдаг шүү дээ. Бас ингэж хэлсэн байдаг. Бор гэртээ богд, хар гэртээ хаан гээд. Ямар их эрх чөлөө вэ. Бид энэ философийг хэрэгжүүлэх хэрэгтэй байна.

Нөгөө талд төр өөрөө энэ бүгдийг хийж чадахгүй байна шүү дээ. Ингэж ажиллаж чадахгүй байна. Дэс дараатай, хуультай, ямар асуудлыг яаж зохицуулах вэ гэдэг бүх заалтууд нь хуулиндаа байж байхад ажиллаж чадахгүй байна л даа. Үүнд олон хүчин зүйл шалтгаалж байгаа.

-Юу шалтгаалж байна вэ. Та аль шатандаа алдаад байна гэж бодож байна?

-Төрийн байгууллагууд, хүүхдийн төлөө байгууллагууд ажиллаж чадахгүй юм байгаа. Гэхдээ хүчирхийлэл гарч байгаа нь ээж, аавтай холбоотой. Хууль ёсны асран хамгаалагч яагаад хүчирхийлээд байгаа юм. Хүүхдээ зодох ёстой юу, үл хайхрах ёстой юу. Өлсгөж, хөөж гаргах ёстой юу. Ер нь яах гэж хүүхэд гаргасан юм бэ. Гэр бүлийн хуулиараа эцэг эхүүд үүрэг хүлээсэн байдаг. Бидний гол дутагдал бол өнөөдөр төр бүгдийг хийх ёстой юм шиг сэтгэлгээг хэвшүүлсэн, сэтгэл зүйг суулгасан бидний алдаа. Эцэг, эхтэй бид ажиллах цаг нь болсон. Эцэг, эхүүдэд үүрэг хариуцлага тооцох цаг нь болсон. Тэр хүмүүс хүсээгүй байж яах гэж хүүхэд гаргасан юм. Голох байсан юм бол, салах байсан бол яах гэж хүүхэд гаргасан юм бол. Энэ бүхэн бол эцэг эхээс үүдсэн хүчирхийлэл. Энэ бүхний золиос нь хүүхэд. Эх ундарга нь энэ байна. Гэр бүл салдаггүй байсан бол, хүн болгон гэр бүлээ эвтэй найртайхан зохицуулаад аваад явчихдаг байсан бол, архинд толгойгоо мэдүүлээд явчихдаггүй байсан бол, зугаа цэнгэл хөөж явдаггүй байсан бол ийм асуудал үүсэхгүй шүү дээ. Ердөө л энэ. Асуудал гарч байгаа хүүхдүүдийн ихэнх шалтгаан нь ийм л байдаг.

Жишээлбэл, над руу нэг хүүхэд залгаж байна л даа. Ээж, аав хоёр нь салчихсан. Аавтайгаа удаан хугацаанд уулзаж чадахгүй байгаа юм байна. Тэгээд том эгч нь аавынхаа байгаа газар дагуулаад очтол зодуулчихаад гараад ирсэн байна. Тэр хүүхэд аавыгаа санаж байна, уулзмаар байна гэдэг хүүхдийн сэтгэлд дарамт бий болсон гэсэн үг. Гэтэл нөгөө аав нь яах гэж манайд ирсэн юм гээд зодоод гаргасан. Тэгээд аавынх нь суусан хүүхнийх нь хоёр хүүхэд бас яг ийм зовлонтой. Ингээд дөрвөн хүүхэд нийлээд надтай уулзъя гэж байгаа юм. Тэгээд би утсаар чадлынхаа хэрээр тайван байгаарай, ямар ч байсан уулзуулна аа гээд зөвлөгөө өгсөн. Энэ бол наад захын жишээ.

-Хүүхдийн асуудлыг дугаарлаж болохгүй гэсэн л дээ. Гэхдээ хүүхдүүдэд хамгийн их тулгамдаж байгаа асуудал юу байна?

-Бид 11, 12 дугаар саруудад ерөнхий боловсролын сургуулиудаар явж хичээл заасан юм. Хичээлийнхээ дараа 30 сургуулийн мянгаад өсвөр насны хүүхдээс та нарт сургуулийн орчинд, гэр бүлийн орчинд, үе тэнгийнхний орчинд ямар бэрхшээл байна вэ гэдгийг санал асуулга хэлбэрээр авсан. Хүүхдүүдэд гурван нийтлэг асуудал байгаа нь харагдсан. Гэр бүлийн орчинд ээж, аавтайгаа ойлголцож чаддаггүй гэж байна. Хөл хорионы үед биш энгийн үед шүү дээ. Сургуулийн орчинд бол багш нар их дарамталдаг гэж хэлсэн. Үе тэнгийнхний дунд бол ялгаварлан гадуурхалт их байдаг гэж байсан. Энэ гурвыг бодоход одоо хөл хорионы үед яаж байгаа бол оо гэж илүү түгшиж байна. Ээж, аавууд нь юу гэж үглэж байгаа бол. Есдүгээр анги, 12 дугаар анги төгсөж байж азгүй юм гэж хэлж байвал яана. Энэ хүүхдээс шалтгаалаагүй байхад “Одоо чи ЭЕШ-аа өгч чадахгүй дээ” гээд л дарамталж байгаа даа. Энэ бол байдаг асуудал. Жирийн үед хүртэл байдаг. Хүүхдийн байгаа байдал, заяа тавилантай нь хүртэл холбоно. Иймэрхүү зүйлээс эхлүүлээд эцэг эхийн дарамт байна. Багш нар бол теле хичээлээ үзэж байна, үзэхгүй байна холбоотой байна холбоогүй байна гэдгээс эхлүүлээд л чи ийм л байдаг шүү дээ  гэх мэтээр хэлдэг байх. За тэгээд үе тэнгийнхэнтэйгээ уулзаж чадахгүй. Гэр бүлийнхээ зовлон, өөрийнхөө асуудлыг ярилцдаг үе тэнгийнхэн нь байхгүй. Магадгүй илүү их утсаа ширтэж, утсаараа илүү их холбогдож байгаа. Их ганцаардаж байгаа. Утасны хамааралтай болж байгаа. Энэ асуудлууд нь хүүхдийн сэтгэл санаанд нөлөөлж байдаг.

-Хүүхдийн 108 утсанд ирж байгаа дуудлага 22 хувиар ихэссэн гэж байна. Яагаад ихсээд байна вэ гэтэл ахуйн хүрээний архидалттай холбоотой байна?

-Тийм. Саяхан ДЭМБ-аас хөл хорионы үеийн хүүхдийн эрсдэлийн талаар 45 орны 1800 хүн оролцсон олон улсын хурал болжээ. Эцэг эхийн хоорондын маргаан, гэр бүл салалт ихэссэнээс болж хүүхдүүд сэтгэл санааны дарамтад их орж байна, үүнээс үүдсэн стресс их байна гэх мэт зүйлсийг нэрлэсэн байна. Мөн гэр бүлийн орчны архидалт их болсон. Нөгөө талаар гэр бүлийн хүчирхийлэл нэмэгдэж байна. Гэрт хүүхдүүд байгаа шүү дээ. Хүүхэд гэдэг ээж аавын маргаанд ч өртөж байдаг. Өөрөө ч хүчирхийллийн нэг бай болж байдаг. Гэр бүлийн таагүй уур амьсгал сэтгэл санаанд нь илүү нөлөөлдөг. Аав ээж хоёр яагаад ингээд байгаа юм бол оо, ямар хэцүү юм бэ гэдгээс эхлээд л. Харин өөрт нь чиглэсэн “чи муу ёстой нэг” гэсэн хүчирхийллийн элементүүд бас их ялгаатай. Тэгэхээр гэр бүлийн хүрээнд байгаа иймэрхүү асуудлууд дэлхийн бүх газар байгаа. Гэрт нь ороод нөхцөл байдлын үнэлгээ хийгээд асуудал ямар байна гэдгийг харах боломжгүй болсон. Айлд дураараа орж хийхгүй шүү дээ.

Хүчирхийлэл бол дандаа хаалттай хаалганы цаана болдог. Чөлөөтэй, хориогүй байсан ч тийшээ нэвтрэх хэцүү. Тэгвэл одоо хөл хориотой болчихсон үед хаалттай хаалганы цаана сэтгэл санааны үл хайхралт дарамт илүү их болсон юм шиг санагдаж байна. Гэр бүлийн хүрээнд үл хайхралт бол “чи одоо хичээлээ хий, чи одоо хаашаа гардаг юм” гэх мэтээр илэрч байгаа. Гэртээ байгаа, гэрээсээ гарахгүй байгаа хүүхдийг юу хүсээд байгааг ойлгож чадахгүй байна аа гэдэг үл хайхралтын шинж юм. Сэтгэл санааны дарамт гэсэн үг. Миний хүү яамаар байна. Гадуур гарах нь эрсдэлтэй байгаа ч гэсэн гэртээ гэр бүлээрээ хөгжилдье гэж хэл. Бид яг энэ нөхцөлд хүүхдүүддээ яаж туслах вэ, гэр бүлдээ яаж туслах вэ гэдгийг илүү анхаарах хэрэгтэй. Тэрнээс биш хүчирхийлэл ихэсчээ гэж ярих нь сенсааци л болно. Асуудлаар шоу хийдэг, ямар нэгэн хэвлэлийн бай болж болохгүй. Яг одоогийн нөхцөл байдал ийм байна гэдэг мэдээллийг цуглуулаад гарцаа хайх үе иржээ. Таамгаар биш яг юу тулгараад байна гэдгийг мэдэх хэрэгтэй. Коронавирус бидэнд дэлхий нийт хандлагаа өөрчлөх хэрэгтэйг зааж байна. Бид хөгжил гэдгийг юу гэж харж байсан юм бэ. Хүний хөгжлөө харалгүй байшин барилгаа хараад байсан юм биш үү. Бид байгаль дэлхийдээ вирус гартал нь нөөлөлчихсөн юм биш үү.

Би гэр бүл салалтад шинжээчээр ажилладаг. Яагаад хүүхдүүд гудамжинд гараад байна аа гэдгийг судалтал ихэнх нь гэр бүл салалтын золиос. Би авлаа гэж хэлээд л хаячихсан. Одоо бол хүүхдээ авъя гэж байгаа болгонд нь өгөхгүй. Хүүхдээ авъя гэсэн чин сэтгэлтэй хүн байдаггүй юм.

-Яг гэр бүл салалтын үед үү?

-Тийм. Их ховор.

-Яагаад вэ?

-Би энэ хүүхдийг авчихвал хоёр өрөө байрныхаа нэг өрөөг авна даа гэж өмч боддог. Хамгийн муухай. Чин сэтгэлээсээ хүүхдээ хайрладаг хүн их цөөхөн. Маш өрөвдмөөр. Дандаа эд материал, мөнгө бодно. Би хүүхдээ л авъя өөр юу ч авахгүй гэдэг хүнийг их ховор сонссон. 1000 жишээнээс 50 хүн л тэгж хэлдэг. Эд хөрөнгөгүй хүн бол тэтгэвэр авчих юмсан гэсэн бодолтой. Авах ч ёстой л доо. Гэхдээ л хүүхдээ л авч байвал болоо гэдэг хүн цөөхөн.

-Гэр бүл салалт хүүхдэд хэрхэн нөлөөлдөг вэ?

-Гэр бүл салалт зохих хэмжээнд хүүхдэд нөлөөлнө. Ээж, аав хоёр бол арга, билэг хоёр юм. Аавгүй өссөн хүүхэд байлаа гэж бодъё. Тэгвэл тэр хүүхдийн эр хүнд итгэх итгэл, ойлгох ойлголт ямар байх вэ. Өдөр болгон аавтайгаа харьцдаг хүн аавын том дуугаралтыг тэсээд гарна. Аав хааяа халамцуу ирээд ингэдэг дээ гэдгийг мэднэ. Аав ээж хоёрын харилцаан дундаас ээж бол ийм хүн, аав бол ийм хүн гэдгийг мэднэ. Хүмүүс тэгж ярьдаг даа. Миний аав бурхан шиг хүн байж билээ, миний ээж дарь эх шиг хүн байж билээ гэж. Хэзээ ч ээж аав хоёрын сайн сайхан, муу муухай зүйл давхацдаггүй. Аав гэдэг сүрлэг сайхан дүр төрхөөрөө, олон үг дуугардаггүйгээрээ эр хүн ийм байдаг даа гэдэг сэтгэхүйг суулгадаг байж болно. Харин ганц бие аавтайгаа өссөн хүн миний ээж намайг хаяад явсан би хүнтэй суухгүй гэдэг ч хүн байна. Миний аав ээжийг минь гомдоогоод явсан гэдэг бодол ихэнх аавдаа хаягдсан охидуудад байдаг. Тэгэхээр энийг тохируулаад амьдрах чадвар ч бас суусан байж болно. Яг асуудал тулахад ээж аавын ийм чанарыг яаж тэвчиж байсан юм бэ гэдэг тэвчээрийг, миний ээж аавыг ингээд тэвчиж байж дээ гэсэн аавын чинь дүр төрх ээжийн чинь харьцаа яг амьдрал дээр тэр хүүхдийг аварч болно.

-Ярилцлагынхаа төгсгөлд эцэг, эхчүүддээ хандаж зөвлөгөө өгч болох уу. Эцэг, эхчүүд ямар зарчим барьж хүүхэдтэйгээ харьцвал зүгээр вэ?

-Нэгдүгээрт эцэг эхчүүд өөрөө бэлэн болсон үедээ хүүхэдтэй болоорой гэж зөвлөмөөр байна. Хүүхэд чиний салшгүй хэсэг болно, чи хүүхдэдээ бүгдийг нь зориулж чадахаар болсон үедээ хүүхэдтэй бол.

Монголчууд хүүхдийг эхийн хэвлийд бий болсон цагаас нь эхэлж хүн гэж үзэж байсан. Эхийн нас гээд ярьдаг даа. Нэг насаар илүү байдаг. Тиймээс хүүхдийг хүн гэж үз. Хүүхдийг заримдаа хүн гэж үздэггүй. Зүгээр сууж байгаад л “эхнэр нь нөхрөөсөө чи өнөөдөр ямар хоол идэх юм” гэж асууна. Хүүхэд бол хийснийг идэх ёстой гэж боддог юм шиг. Ийм биш шүү дээ. Харин түүний оронд бүгдээрээ байж байгаад “За өнөөдөр хэдүүлээ ямар хоол хийж идэх вэ” гээд асуу. Тэгэнгүүт бүгдээс нь асууж байгаа учраас хүүхэд үүнд маш идэвхтэй оролцоно. За тэгээд аав нь цуйван ч гэдэг юм уу, мах чаная ч гэдэг юм уу хэлнэ. Тэгтэл хүүхэд пицца, тахиа ч гэдэг юм уу, хариулна. Тэгэхдээ хүүхдийг ямар нэгэн гомдолгүй үлдээх ёстой. Эндээс эхлээд л гэр бүлийн төлөвшил эхэлнэ. Аав бол гэрийн эзэн гэдгийг тахиж шүтсэндээ хэлдэг юм биш. Аав гэдэг бидний хувьд үнэтэй хүн шүү, энэ хүний байр суурийг хүндлэх ёстой гэдэг агуулгаар хүүхдэд ойлгуулна. Тэгээд за миний хүү өнөөдөр аавынх нь дуртай хоолыг хийе. Харин маргааш хүүгийнхээ дуртай хоолыг хийж өгье гэх зэргээр шийд. Ийм зарчимтай. Тэгэхээр хүүхэд бүр хариуцлагатай болж ирнэ. Ээж, аав энэ тэнцүү миний үгийг сонсож байна, хариуцлагатай байх ёстой юм байна гэдгийг ухамсарладаг.

Тэгээд дэлгүүр гарч өвлийн гутал авахаар боллоо гэж бодъё. Тэр үедээ за ээжид нь 150 мянган төгрөг байна аа. Хоёулаа гутлаа сонгохдоо энэ мөнгөндөө тааруулна шүү гэдгээ хэлээд гарах хэрэгтэй. Тэр 150 мянга байгаа шүү гэдгийг хэлчихсэн байхад хүүхэд хэзээ ч би энэ 300 мянган төгрөгний үнэтэй гутлыг авна, манай ангийн хүүхэд ийм гоё юм өмсдөг гэж хэлэхгүй. Хүүхэддээ ийм боломж байгаа шүү гэдгээ хэлж бай. Ингэснээр тэр хүүхэд сонгож сурч байна, оролцож сурч байна. Эцэст нь хүүхдийн санал бодлыг сонсож бай. Хүүхдийн оролцоо гэж энэ. Хүүхдээ сонс. Хүүхдийн яагаад, яагаад гэдэг асуултад ядаргаатай юм бэ гэж битгий хариул.

Хамгийн гол нь хүүхдийг өөр шигээ, өөрийнхөө хэмжээнд байлгах гээд байдаг. Би ийм байсан, миний багад ийм байсан гэдэг үг бол одоо тохирохгүй. Би нэг настай байхдаа ямар байлаа, хоёр настай байхдаа ямар байлаа гэдгээ бод, ойлго. Тэгвэл та хүүхдээ илүү сайн ойлгож чадна.


Сэтгэгдэл бичих

Шинэ мэдээ

© 2016-2020 он. social.mn

Холбоо барих

Утасны дугаар: 80004402